Blaise Pascal: lenda roda roleta nian
Matemátiku ne'ebé ema dehan hamosu roda, maibé nia koko atu harii buat seluk.

Pascal (1623–1662) halo esperiénsia ho aparellu movimentu perpétuu iha tinan 1650 sira. Roda ne'ebé jira kuaze la iha fritsaun no ema dehan nia mak halo, bele duni sai bei-ala ba roleta nia rotór; maibé atribuisaun ne'e mak tradisaun, la'ós dokumentu.
Matemátiku
Blaise Pascal harii kalkuladora mekánika ida bainhira tinan sanulu resin sia, prova rezultadu sira iha jeometria projetiva bainhira sei klosan, halo serbisu fundamentál kona-ba presaun no vákuu, no iha 1654, iha karta sira ho Pierre de Fermat, rezolve “problema pontu sira nian”: oinsá fahe ho justu osan aposta husi jogu sorte ida ne'ebé para iha dalan klaran. Sira-nia resposta, fahe tuir kada jogadór nia probabilidadematemátikaProbabilidadeXanse husi rezultadu ida, husi 0 to'o 1 ka husi 0% to'o 100%. Númeru ida: 1/37 = 2,70%.Lee kompletu → atu manán se jogu kontinua, mak orijen valór esperadumatemátikaValór esperaduRezultadu médiu kada aposta iha tempu naruk. −1/37 husi osan aposta ba aposta padraun Europeia hotu.Lee kompletu → nian. Kálkulu EV hotu iha sítiu ida-ne'e mai husi karta sira-ne'e.

Blaise Pascal iha duni makina roleta ida ka lae?
Iha klaran tinan 1650 sira, Pascal serbisu kona-ba makina movimentu perpétuu ida, no ema dehan nia harii roda ida ne'ebé ekilibradu di'ak, ne'ebé jira tempu naruk ho fritsaun ki'ik. Istória katak roda ne'e sai roleta nia rotórekipamentuRotórRoda nia parte ne'ebé jira no lori kuak sira.Lee kompletu → mosu iha livru istória barak, maibé la iha fonte primária ida ne'ebé dokumenta. Bele duni katak operadór sira iha sidade spa iha sékulu 18 uza naran ne'e atu promove sira-nia jogu. Laboratóriu la simu ida-ne'e tuir evidénsia.
Probabilidade, ho ninia liafuan no ami-nian
Karta sira husi 1654 la temi roleta, tanba roleta seidauk iha. Sira husu: jogadór na'in-rua presiza pontu tolu atu manán osan; sira para iha 2–1; oinsá atu fahe osan ne'e? Pascal nia resposta uza buat ne'ebé ohin loron ita bolu esperansa kondisionál no argumentu rekursivu ida tuir ai-hun husi kontinuasaun hotu ne'ebé bele akontese. Huygens lee karta sira-ne'e no iha 1657 publika livru dahuluk kona-ba esperansa. Liafuan “esperansa” ne'e nian.
Pascal no Fermat rezolve problema pontu sira nian: valór esperadu hanesan folin justu ba pozisaun ida.
Huygens, De Ratiociniis in Ludo Aleae: tratamentu imprime dahuluk kona-ba esperansa.
Jakob Bernoulli, Ars Conjectandi: lei númeru boot sira.
Ema deskreve roleta iha Paris. Pagamentu hotu mak 36/n − 1: EV = −1/37 (ka −2/38).
Pearson nia teste ki-kuadradu, hatudu ho jira roleta sira.
Buat hotu iha leten, iha sítiu ida-ne'e, iha navegadór ida.
Aposta
Pascal nia argumentu famozu liu kona-ba aposta la'ós kona-ba roleta maibé kona-ba Maromak: “aposta” iha Pensées ne'ebé hatudu fiar hanesan aposta ida ho pagamentu infinitu. Ne'e argumentu valór esperadu nian, no ne'e dahuluk ema ruma uza teoria desizaun atu defende buat ruma. Jogadór roleta sira ne'ebé temi Pascal kona-ba roda temi Pascal sala; Pascal ne'ebé importante mak ida ne'ebé hatudu oinsá atu fó folin ba aposta ida.
Ironia
Pascal harii duni roda roleta dahuluk ka lae, jogu ne'e ilustra di'ak ninia serbisu loloos: aparellu ida husi mane ida ne'ebé prova katak Ita la bele hetan buat ruma husi buat mamuk (movimentu perpétuu la la'o; esperansa la lakon), uza atu hatudu buat hanesan ba jogadór millaun hirak kada tinan.
Pergunta sira
Nia la'o iha grupu jogadór sira iha Paris iha inísiu tinan 1650 sira, no ne'e mak oinsá problema pontu sira nian to'o nia liuhusi Chevalier de Méré. La iha rejistu katak nia joga ho osan seriamente.
Tanba ne'e istória di'ak ida no tanba promotór kazinu sira iha sékulu 19 gosta. Konta fali ho nota ida.
Komiku atu hamnasa

Nia prova katak Ita la bele hetan buat ruma husi buat mamuk. Depois ema ida harii kazinu ida ba ida-ne'e.
Fonte
- Pascal, B. & Fermat, P. Correspondence on the problem of points.
- Huygens, C. De Ratiociniis in Ludo Aleae.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.